Vinterferieprosjekt

Til jul kom det ut ei bok som heite Hel Ved, og som blant anna fortalte om samanhengjen mellom korleis ein stablar veden ein høgge og personlegheit. Og eg kunne ikkje la være og flire ganske høgt av karateristikkane mens eg prøvde å finne ut korleis vedstablane på Skotet skulle passe inn i dette. Blant anna meinte forfattaren av boka at vi er omsorgsfulle fordi vi har mykje småved blanda inn saman med stor ved så det skal være lett og fyre, men då vedstabelane våre er ganske skakke – kunne det tyde på både alkoholisme og slurv.

Sanninga er av vedstablane våre er laga av born. Dermed blir det heilt naturleg småved innimellom då det slettes ikkje alltid er lett og treffe midt på og det og lø opp ved heilt beint treng mykje meir øving enn det borna får iløpet av 3 dagar på leirskule. Men eg kan ikkje dy meg med anna enn at eg er stolt av innsatsen likvel – born i dag får knappast bruke øks og her lærer vi born heilt nedi 7-8 års alderen å trygt høgge ved. Borna diggar denne aktiviteten, ikkje rett skjelden har avdelingsleiaren vakna i 6-7 tida om morgonen av at øksa gjeng og elevane er i gong med arbeidet.

Men ein ting som har irritert meg grenselaust, er korleis mykje av veden har rotna inne i vedskjulet. Rett gjennom vedskjulet renn det kvar gong det regnar store strie straumer vatn og det kan umogleg være særleg bra. Snakk om vekkasta arbeid for alle partar! Så no har avdelingsleiaren fått hjelp av superdrengen Nicolay og fått snekra til eit golv der inne. Eg kan aldri tenkje meg at dette golvet er særleg kulturhistorisk korrekt då eg knappast har laga ei fuglekasse før, men eg kan jammen ikkje sjå for meg at det er kulturhistorisk korrekt og la veden rotne heller.

Så med hjelp frå både hesten og hunden, og med ei stor mengde fastelavensbollar som nistemat, kan vi frå Ytste Skotet rapportere om vel gjort arbeid på golvet - no er det berre og begynne å høgge ved…

   

Vintertankar

På vinteren har eg eit kjærleiksforhald - til månen. No har sola svikta i mange månader på rad, mens min gode venn i alle fall dukkar opp no og då gjennom heile vinteren. Med skaresnø, fullmåne og uendeleg med tid har eg komme fram til at ein skal ikkje søve burt vinternatta. I dag tok eg meg sjølvsagt ein tur og gjekk med månen midt i mot – og det var nesten som eg kunne sole meg i måneskinn. Då eg tilfeldigvis snudde meg motsatt og oppdaga det argaste nordlys heilt ifrå Lauparen til Storhammaren med grønt og raut lys som slo over himmelen kom det faktisk eit hyl heilt i frå det innarste evolusjonære av meg. Sjølv om eg hadde kamera med blei eg berre ståande og stirre så bilde eksistera desverre ikkje.

Vinternatta har ei heilt spesiell ro over seg, men eg veit eg ikkje er aleine med dyr i skogen og eg høyre det ruslar av hjort og at orrfuglen sitt og knatta. På slike dagar, eller netter, får avdelingsleiaren haudet fullt i tingeling og det med eit stort smil om munnen. Då tenkjer eg på kor heldig eg er som har fine menneske i lokalsammfunnet rundt som tenkjer på meg og dyra her oppe, som til dømes dei lokale kvinnene som har vevd golvrye av ull til oss for å tette på gresne golv og fiskarane som vil henge ferske proteinar på taubanevogna. Eller så bekymra eg meg for saudene. Margit er fortsatt på skogen og med slik ein fin vinter vi har hatt er eg sikker på at førkja leve – og eg vekslar mellom håp og håplaust. Og så har eg begynt og tenkje på dei i fjøsen. Dei får sjølvsagt det argaste stell, med varm graut til frukost på kalde dagar og godt friskt vatn og høy og kva dei måtte ynkje. Men så har eg begynt og lure på om ikkje gravide sauer også trenger trim? No har lyngen komme fram på skogen, så her startar beitesesongen i morgon den dag - ingen grunn til å berre stå inne og gomle når ein rusletur nokre timar på dagen sikkert berre er bra for både mor og barn. Eller så tenkje eg på forskjellane og likheitane med og bo her oppe før og no. I sjøvegen er det no store heng med is i fjellsida som gjer det langt frå rassikkert når tempraturane svingar mykje særleg der det heite “fønna” – og det heite nok det for ein grunn – men kva gjorde dei nedi råsa der i gamle dagar? Det mest foruftige eg har klart og tenkje ut der er å gå når det har vært stabilt vær og med ein klar strategi om å ikkje somle forbi i allefall.

Så slik gjeng no dagane og nettene..

 

Nytt år, nye muligheter!

Det kjennes godt ut og tenkje på alt som skal skje her på garden til sommaren. Dugander, leirskule, slått, storfjordstevne og museumssøndagar. Fullt i folk kjem heilt sikkert innom for ein dag eller fleire, og nokre av dei har kunnskap og egenskapar som dei kjem til å dele med meg og dei som er her. Kanksje kjem det nokon som kan og sy skinnfeller? Vi har fått att fellane frå fjorårdets slakt og dei er nyydelege! Tenk om vi kunne sy fine fellar til å ha i sengane – i alle fall til fint! Kanksje kjem det nokon som kan og hermetisere lammenakkar? Eller lage spekeskinge på skikkeleg vis? Eller nokon som kan og sette ut kilenot så vi kan få fatt i noko av den flotte laksen som vi no berre må sjå svømme rett forbi? Eller brenne tjære?

At alt eg draumer om skal reke forbi på ei fjøl er vel kanskje for mykje å håpe på – men eg skal i alle fall sitte her tolmodig og sjå kva som kjem. Det er ein av dei finaste tinga med å drive dette museet, potensialet er så kjempestort så det er berre og gjere det beste utav dei ressursane som finnest og det gjestane vil dele.

Det største draumen for sommaren 2012 må være at skuleungdom frå dei nærmaste kommunane igjen får komme hit og lære om historia her. Det er vår kulturarv, vår verdensarv og vår identitet dette dreiar seg om. Eg har begynt og ta imot bookingar for skuleturopphald til våren, så om nokon veit om ei klasse som har hatt godt av ein tur på Skotet, er det berre å sende dei vidare til meg! Ein kan lese meir om kvifor og korleis vi organiserar desse klasseturane på heimesida vår www.skotet.no under fana som er merka med “Leirskule”. Når klassene kjem til våren får borna være med på ting som var heilt vanlege på gardar som Ytste Skotet, som vedhogst, matlaging og dyrestell.

Og kanskje er det godt for alle og ein kvar i vår digitale kvardag og berre ta ei pause og være ilag med kvarandre?

Så ring meg, pakk sekken og kom ein tur

      

Godt nyttår!

Året 2011 starta med eit brak her på garden. Då gjekk eg på trynet på glattisen med dobøtta i handa og eg tenkte eg får håpe det var det kjipaste som skjer i dette nye året. Og slik sett i ettertid var det nok nesten det. Det har vært eit fantastisk år med vanvittig mange fine, rare, morsome, tøffe, uventa og venta ting som skjedde!

Som lamminga – vårens vakraste eventyr. For første gong sidan 1954 hadde vi lammevår på Ytste Skotet, og det gjekk bra med alle både søyer og 14 lam sjølv om eg var aldri så nervøs som heilt uerfaren jordmor. Så kom påskeduganden då eg etter ein lang vinter skulle sosialiserast tilbake til “full fart modus” igjen med lyden av born i stua, vaksne som prata og aktivitet i heile tunet. Eg kan huske kjennsla av at eg ikkje var aleine lengre og at ting og arbeid kunne skje sjølv om det ikkje er akkurat eg som gjorde det med ei veldig glede.

Det var fullt i born på besøk gjennom heile sommaren, både på skuletur og på ferieleir. Særleg inntrykk gjorde ein liten gut på ferieleir her som kom rett frå krigssona i Sudan – som dei fyrste to dagane hamstra mat i lommene sine før han forsto at her på Skotet var det uendeleg med mat for alle, og han kunne berre leike seg og bade slik som dei andre. Slike opplevingar gjev både perspektiv og ei kjennsle av at at Skotet har ein nyttig plass i samfunnet.

Eg har også gjort nokon kjempeblemmer. Som då eg hadde sendt nøklane til racerbåten til byen i jakkelomma til søsteren, og både eg, drengen, bagasje og hunden måtte få plass i den lille loppa med ein 10 hk viking mariner, delvis defekt styring og høge bølger - som drengen sa midtfjords, kanskje litt ironisk, med beina krølla rundt øyra “nok ein velkoordinert og gjennomtenkt plan av museumsdirektør Nilsen”. 

Men slåtten var eit fole til styr i år. Det har vært regnvær og korleis vi har klart og få høy tørt er meir som eit under. Vi har hatt mykje hjelp og særleg ein søndag med søraustleg bris blei mykje av graset tørt på ein gong. Tilfeldigvis hadde tausa Marit store deler av både familie og svigerfamilie på besøk og dei var akkurat like vant med hardt arbeid som tausa, og dermed fekk vi inn over 3 tonn den dagen!! Den kvelden la eg meg som verdens mest takknemmelege avdelingsleiar.

At vi fekk inn så mykje høy gjorde at vi då kunne få Vnilen heim. Det var ein stor og fin dag då vi kom over fjellet i det flottaste haustvèr og garden endeleg har sin heilt eigen hest. Han er berre 2 år og eg har begynt slik forsiktig og kjøre han inn – men etter kvart vil vi få ein rett så god arbeidshest her på garden!

Så no har eg begynt å tenkje på kva som skal skje her til neste sommer. Om nokon har forslag eller idear, lyst og ordne til noko eller kva som helst, er det berre å gje ein lyd! Vi kjem uansett til å fortsette med båtskyss kvar søndag – så då blir muligheter for eit dagsbesøk gjennom heile sommaren.

         

Romjulsro

Jula kom til Skotet i år me. Eg og ho mor var på skogen i sludd og vind og fekk tak i ei ganske bein einekave som endte opp som juletre, pinnekjøttet smakte fortreffeleg, og vi har spist riskrem i dagesvis. Julegåvene var utrulig fine som fleire par tøfler, gode bøker, kjempefin juletrepynt og termos.

Så kom stormen. Her på Skotet er vi så heldig at vestavinden ikkje tek noko særleg, men då eg hadde problem med å gå husamellom skjønte eg at her var det uante krefter på gong. Eg var utrulig bekymra for båt og brygge – og etter kvart som det kom bilde og meldingar om tilstandane andre plassar i nærheita var eg heilt sikker på å være Kaptein Skutelaus utpå natta der. Heldigvis gjekk det godt, sjølv om landgangen var vekk og naustet hadde fått seg ein kakk. Bank i bordet og takk og pris!

No har ho mor komme seg på arbeid og eg og dyra er her aleine på garden. Stormen har lagt seg og proviantkassene er fortsatt overfull av god mat. Ein familie som har vært her fleire gongar på besøk ringte inn ei julehelsing til meg og fortalte dei hadde gjøymt ei julegåve til meg på løa (tusen tusen takk!), O helga natt spelast på radioen, eg har katten på fanget og eg kan ikkje anna enn å glede meg stort over kor heldig eg er som har muligheta til eit slikt liv, ein så fin jobb og gjestar. Eg er heilt overbevist om at 2012 må bli nok eit godt år på Ytste Skotet..

Ha ei fin romjulstid alle sammen!

  

Julestria

Av og til mista eg motet fullstendig. Som då eg hadde hengt opp juleskinka til tørk og fant ut at kjøttmeisa hadde forsynt seg av fleire av skinkene mens dei hang der. Då kom tårene og eg tenkte at eg blir nok aldri gift eg som har slikt eit stell på tinga her, og at det umulig kan være særleg sunt med fuglebespiste skinker.

Og av og til kjem oppmuntringa frå uventa hald. Harald Kjølås er forfattar av Storfjordens Venner sin kalender for 2012 som er til salgs no og inneheld mykje godt lokalhistorisk stoff frå områda i Storfjorden. Den får ein kjøpt på heimesida www.storfjordens-venner.no og då støttar ein ei god sak også! Men tilbake til oppmuntringa: han Harald kan altså i denne kalenderen fortelje at i gamle dagar var det sett på som rett ein fordel om kjøttmeisa kunne ete av litt av spekket før ein skulle ete skinkene! Eg er fortsatt litt skeptisk og tenkjer juleskinka nok må kokasat ganske heftig før eg sette tenna i ho, men tenk for ein flaks at eg som er ei heilt vanleg moderne dame i alle fall har ikkje var heilt på kulturhistorisk bærtur med desse stakkars skinkene.

Og moralen er at tinga slettes ikkje er så håplaust som det kan sjåast ut - noko eg har tenkt på no i julestria. I dag snur sola, husa har blitt vaska, eg har baka og koka, pinnekjøttet er klart og gåvene er under kontroll. På sjølvaste lisje-julavften kjem ho mor og skal feire ilag med oss – og vi skal pynte treet i storestova. No er det klart for siste innspurt mens eg skal kose meg med Herreavdelingsens Juleverksted på radio. Så eg trur det skal bli ei rett så triveleg jul på Skotet!

Og denne bloggen gjev ei yppeleg anledning til å ynskje alle venner, dugandsfølk, naboer og kjente ei riktig GOD JUL

   

100 år etter Amundsen

I dag står sjølvaste statsministeren på Sørpolen. Dagen i dag er planlagt og tilrettelagt med ekspedisjonar, statue (i is så ikkje Amerikanerane skal bli fornærma), talar, turistar og ministeren som hyller Amundsen og den bragden det var og være først på Sørpolen av alle i heile verda.

Og eg kan ikkje la være og undre meg på om dei som no feirar på polen der, fått kjenne naturen på kroppen, slitet og kappløpet -kjenne dei på forskjellen på kor tøft det var før og kor lett dei har det no i forhold med moderne utstyr, fly som kjem og henta dei, utflygde forsyningar, telefonhjep, legehjelp, søknadar om løyve hos polarinstituttet, planar om reddning og forsikringar?

Grunnen til at eg spør er ikkje at eg ikkje trur det er tøft nok og gå til Sørpolen i dag, men eg tenkje ofte på korleis det var å være kvinnfolk på Skotet for 100 år sidan. På den tida hadde Oluf frå Vidhammer kjøpt Ytste Skotet og han budde her saman med kona si Karoline. Dei hadde akkurat mista ei lita jente, ho Olea, som bare vart 5 år gamal og sønen Knut var omtrendt 1 år. I tillegg til bornet hadde dei to gamle her på kår, han Ole Andreas og Ane som fylgde garden då dei kjøpte. Vi veit ikkje mykje om korleis kvardagen for desse menneska var heilt konktret, men vi veit at generelt hadde kvinnfolka alt ansvar for stell hus og fjøs, og at ho Karoline hadde omtrendt  7 kyr og 20 geit som ho måtte melke morgon og kveld, separere melk og kinne smør, konservere og sørge for at ein berga maten og at familien ikkje skulle svelte. Med born, mann og kårfolk må berre det og vaske kle være vanvittig til arbeid med isvatn frå elva og hjelpe seg med. Dagane må ha vært utrulig lange og harde. Mannfolka var som regel ikkje heime store delar av vinteren, dei var på fiske. Så kvinnfolka sto heime med dyr, born og gamalt folk og speida ut fjorden og undra seg på om dei kjem heim – om dei klarte seg gjennom stormen og om dei fiska godt. Med alt ansvaret, arbeidet og bekymringane skal dei jammen ha hatt sin del av både pågangsmot og helteinnsats kvinnfolka som satt heime me.

Eg meina på ingen måte og samanlikne det og bu på Skotet med ein Sørpolekspedisjon (sjølv om det kan høyrest litt slik ut på ho mamma av og til) og eg trur nok berre dei som har prøvd og gå til polen for og rekkje dette jubileet kan svare på kor tøft det er. Og eg skal aldri påberope meg og være like tøff som kvinnfølka måtte være før i tida, eg har både mobiltelefon og racerbåt og hjelpe meg med - men eg er uendeleg takknemmelig for sjansen til og lære rett på kroppen korleis livet må ha vært her. Kanskje har dei moderne polfararane det litt på same måten? Og kanskje er det gjennom våre spede forsøk at vi virkeleg kan forstå kor tøffe heltane våre var?